Чăваш Республикинчи кинематографистсен пĕрлешĕвĕ

Союз кинематографистов Чувашской Республики

Чăвашла Русский

Çыхăну

Адрес: 428027, пр. И.Яковлева, д. 12А, Союз Кинематографистов Чувашии

Телефон: +79373938801

Электронная почта: soyuzcinemachuv@gmail.com

Тĕплĕнрех

Документалист каҫалӑкӗ

01.11.2016 14:28

Белоруссире пурӑнакан Дмитрий Михлеев кинорежиссера Чӑвашра курман-илтмен ҫын теме ҫук. Юлашки хут вӑл пирӗн тӑрӑха тӑватӑ ҫул каялла килсе кайрӗ, Шупашкарти кинофестиваль программипе килӗшӳллӗн хӑйӗн тӗрлӗ ҫулта ӳкернӗ фильмӗсене кӑтартрӗ, пултарулӑх вӑрттӑнлӑхӗсем ҫинчен каласа кӑтартрӗ. Астӑватӑп, ӑна уйрӑмах телевидени журналисчӗсем «юратса пӑрахрӗҫ», юлашки хыпарсенче чӑвашла тата вырӑсла вӑрӑм интервьюсем кӑтартрӗҫ, тӳрӗ эфир йӗркелесех «кӗрлерӗҫ». Шӑпах ҫав тӗле Чӑваш кӗнеке издательствинче Дмитрий Никаноровичӑн «Ось земли» ятпа повеҫсемпе калавсен тата киносценарисен пуххи пичетленсе тухнӑччӗ, ун пирки те пичетпе телевидени ҫӑвара шыв сыпса лармарӗ. Паллӑ режиссера Чӑваш патшалӑх университетне чӗнсе студентсемпе куҫа-куҫӑн калаҫтарчӗҫ. Ун сасси хаҫат-журналсенче кайран та тӑтӑшах илтӗнчӗ, телевидени вӑл ӳкернӗ фильмсене уйрӑм ярӑм туса кӑтартрӗ. Режиссер хӑйӗн чи лайӑх фильмӗсене Электронлӑ тата кинодокументаци архивне парнелерӗ.

...Мӗтри пиччепе эпӗ 15 ҫул каяллах ҫырупа паллашнӑччӗ. «Советская Чувашия» хаҫатра ӗҫленӗ май унран сӑвӑсем ярса пама ыйтрӑм. Вӑл тӗлӗнсе хуравларӗ: «Эсир мана ӑҫтан пӗлетӗр? Ҫӗршыв саланчӗ, «Белорусьфильм» ишӗлнӗ пек ларать, арӑмран уйрӑлтӑм, общежитире пурӑнатӑп. Тӗнче пӗтсе килнӗ пек туйӑнать, сӑвӑ ҫырса кӑна кӑмӑла уҫатӑп. Калӑр, кам ман пирки систерчӗ?»

Кӗҫех Мӗтри пичче «Еще не время листопада» ятлӑ сӑвӑсен ярӑмӗпе сас пачӗ. Чӑнах та, вӑл каланӑ пекех пулса тухрӗ: мӗн пусӑрӑнса лармалла? Белоруссири чӑвашсемпе туслашса вӑл документлӑ фильм ӳкерчӗ. Унта Минск хулинче пурӑнакан талантлӑ чӑваш ертӳҫин сӑнарне пысӑк ӑсталӑхпа уҫса пачӗ. Анчах... Пурнӑҫ — пӑрнӑҫ тесе ахаль каламан. Ҫӗрме пуяна тухнӑ ҫак чӑваш режиссера ҫука хӑварса «тав турӗ». «Нарспи» фильм ӳкерес шухӑшпа та хавхаланчӗ Мӗтри пичче. Унсӑр пуҫне эпӗ ӑна хам ҫырнӑ «Чувашское лицо «великого немого» киносценари ярса патӑм, унта И. Максимов-Кошкинскипе ун ушкӑнӗ ӳкернӗ фильмсем пирки каласа панӑччӗ. Режиссер хавхаланса сас пачӗ, Н.В. Федоров Президент патне ҫыру та ҫырса пӑхрӗ. Анчах хуравӗ кӗске те сивӗ пулчӗ: «Пире урӑх проектсем кирлӗ». Ҫав ҫулах Указ тухрӗ – Иакинф Бичурин пирки фильм ӳкерме пуҫламалла. Конкурс йӗркине уҫса паракан хутсене Минска васкаварлӑн ярса патӑм, Мӗтри пичче сас памарӗ. Паллӑ — каллех ҫуначӗсем усӑнчӗҫ...

Юлашки вӑхӑтра Интернетпа ҫырусем ҫӳрететпӗр, телефонпа пуплесе илетпӗр. Мӗтри пичче тӑтӑшах «таса ҫӗр» тӑрӑхне кайса килет, Палестинӑра унӑн хӗрӗ пурӑнать. Пӗлтӗр те, кӑҫал та П. Афанасьевпа иксӗмӗре ҫине-ҫинех чӗнсе ячӗ, пӗрле курса ҫӳреме йыхравларӗ. Эпир кайманнин усси ҫакӑ: писатель тата режиссер унтан икӗ чаплӑ пьесӑпа таврӑнчӗ: «Микола угодник» трагедире Чернобыль инкекне уйрӑм ҫынпа ҫыхӑнтарса уҫса кӑтартрӗ, «Банкет» комеди ҫырса Горбачев вӑхӑтӗнчи «урӑ пурнӑҫа» аса илтерчӗ. Сӑмах май каласан, ҫав пьесӑсем халӗ Шупашкарти виҫӗ театрта тусан ҫӑтса выртаҫҫӗ, темле ӳкӗтлесен те режиссерсем вӗсене вуласа пӑхасшӑн мар... Ятлас енне кайсан хам та ҫылӑхлӑ: Чӑваш кӗнеке издательствинче вӑл ярса панӑ сӑвӑсен пуххи черетре тӑрать, ҫитес ҫул авторӗн ҫавра менелник пулин те вӑл плана кӗрсе юлаймарӗ...

— Мӗтри пичче, ҫак калаҫӑва пит ҫӗнӗлле пуҫламасан эс ятламӑн-ши? «Лаша пуласси тихаран паллӑ», — теҫҫӗ чӑвашсем. Эсӗ «искусство ҫынни» пулса ҫуралнӑ е кулач ҫиес килнипе искусство енне туртӑннӑ?

— Ман шутпала, искусство ҫынни пулса тӑма ҫук, искусство ҫынни пулса ҫуралмалла. Сӑмахран, пӗр ҫемьери ачасенчен пӗри чаплӑ платник пулса тӑрать, тепри утма тытӑннӑ-тытӑнман купӑс енне туртӑнать, «супиччен» ун тӳмисене пуса-пуса ашшӗ-амӑшне хӑратать, кайран кӗвӗ ӑсти пулса тӑрать. «Турӑ пани» ҫавӑ ӗнтӗ. Хама илес пулсан, йӑхран йӑха куҫакан ӑсталӑх пӗрчи те ҫук манӑн: атте прихут чиркӗвӗн шкулне кӑна пӗтернӗ, виҫӗ вӑрҫӑ витӗр тухнӑ, суранӗсене пула ир ҫӗре кӗнӗ. Анне, «кулак хӗрӗ» пулнӑскер, 97 ҫула ҫитиччен пурӑнчӗ. Эпӗ тӑватӑ ҫултах вулама вӗрентӗм. Атте ҫакӑншӑн питӗ савӑнатчӗ. Тусӗсем пуҫтарӑнсан ман ума хаҫат хурса паратчӗ те шултӑра саспаллисемпе пичетленӗ сӑмахсене пӳрнипе йӗрлесе пыратчӗ: эпӗ ӗхлете-ӗхлете Сталин юлташа мухтакан, тӗнчери империализма ятлакан сӑмахсене вуласа параттӑм. Кӗҫех ӳкерме вӗрентӗм. Хаҫатран пӑхса Ленинпа Сталин сӑнӗсене кӑлараттӑм. Атте ман валли тӗлӗнмелле ят тупса ял советне кайса ҫыртарнӑччӗ — Микоян. Ҫак ятпа чылайччен тӗнче касса ҫӳрерӗм, кайран паспорта улӑштарса Мӗтри пулса тӑтӑм.

Шкулта мана пӗрене хаҫачӗ кӑларттарса тӑна илетчӗҫ. Киле панӑ уроксем пирки аса илмен пулсан та эпӗ аван вӗренеттӗм. Михаил Петрович учитель мана ӳкерме вӗренмелли кӗнеке парнеленӗччӗ. Ҫавна алран ямасӑр вулаттӑм. Техникумра вӗренекен аппа сӑрӑ илсе пачӗ те Васнецовӑн «Виҫӗ пӑхаттирне» ӳкерсе пурне те тӗлӗнтертӗм. Ҫавӑн чухне чап тутине астивсе куртӑм, тавах, Михаил Петрович армути хыптарса ҫак амакран сывалма тата асӑрханма вӗрентрӗ.

— Пӗр пӑхсан эсӗ «ахаль» ачах пулнӑ.

— «Пӗр пӑхсан» ку чӑнах та ҫапла. Анчах «темскер» чӗре варрине кӗрсе ларнине вӑхӑтран вӑхӑт туяттӑм.

...Пӗррехинче каҫалапа эпир утӑ ҫулса таврӑнаттӑмӑр. Тантӑшсем килелле васкаҫҫӗ, эпӗ вара утӑ капанӗ ҫумне тайӑнса сывласа ярас терӗм. Эх, хӗвел мӗнле хӗрелсе анать! Ҫак илемпе киленсе тӑтӑм та ура айӗнчи ҫӗр темле майпа хускалса илнине туйса илтӗм (пуйӑс тапрансан вокзал каялла кайнӑ пек). Чимӗр-ха, ку Ҫӗр ҫаврӑннине пӗлтермест-и? Хӗвел ҫавраки куҫ умӗнчех катӑлса пырать авӑ. Таҫта, питӗ шалта, хӑраса каймалла тунсӑх йӑшӑлтатса илчӗ, вӑл ӳссе пынине туйса илтӗм те чӑтаймарӑм, йӗрсе ятӑм. Ҫавӑн пекки кайран та пулкаланӑ. Ку шутлаттаратчӗ: сана Ҫӗр ҫине мӗнле те пулин пысӑк ӗҫ тума кӑларса яман-ши? Ку анчах та мар: Михаил Петрович, чаплӑ Вӗрентекен, чуста пек унаса, ман ӑшри «кӗлеткене» самай улӑштарчӗ.

— Ҫыравҫӑсем кун пек чухне ялан хӑпартланса «халӑх педагогики» пирки аса илтереҫҫӗ: халӑхран тухнӑ — халӑхран вӗреннӗ. Эсӗ вара урӑх сукмакпа утнӑ...

— Михаил Петрович — институт пӗтернӗ педагог, анчах кунта педагогика саккунӗсем пирки калаҫмалли нимӗн те ҫук. Туслӑх пирки сӑмахлама пулать. Ӳссе ҫитӗннӗ ҫын ачапа туслашса ӑна хӑй сисмесӗрех витӗм кӳнӗ. Ҫав туслӑх шкултан вӗренсе тухсан та хӑйӗн вӑйне ҫухатмарӗ. Донбаса шахтер ӗҫне вӗренме кайсан та эпӗ Вӗрентекенпе ҫыру ҫӳрететтӗм. Кайран та, вак-тӗвек мухтава чӑтаймасӑр вӗҫсе хӑпарма тытӑнсан, вӑл мана ҫӗр ҫине антарса лартатчӗ, такӑнса ӳксен тӑрса малалла утма пулӑшатчӗ. Сӑнӗпе вӑл ҫичӗ тинӗс леш енче пурӑнакан индиецсен ҫулпуҫне аса илтеретчӗ: хуп-хура ҫӳҫлӗ, чакӑр куҫлӑ арҫынччӗ. Тӗреклӗскерччӗ, упа пек тайкаланса утатчӗ. Эпир ӑна атте-анне вырӑннех хураттӑмӑр. Каярахпа, эпир вӗренсе тухсан, вӑл Чӑваш патшалӑх университетне куҫрӗ, молекулӑсен вӑрттӑнлӑхӗсене тӗпчесе физика наукинче йӗр хӑварчӗ.

— Ял ачи кинорежиссура енне туртӑнни шалт тӗлӗнмелле япала. Эсӗ хисеплекен Вӗрентекен куҫран пӑхса ВГИК енне пуҫне сӗлтмен-и?

— Пулман ун пекки. Михаил Петрович пире шухӑшлама, илеме курма, ҫын пулма вӗрентнӗ.

...Эпӗ пӗр хушӑ йӗр ҫухатакан мулкач пек хам шӑпаран тарса ҫӳрерӗм. Ялти влаҫсене вӑрҫтарса Донбаса тухса тартӑм. Шахтӑра электровозпа ҫӗр кӑмрӑкӗ турттарнӑшӑн аванах тӳлетчӗҫ, анчах юлташ вилнӗ хыҫҫӑн ҫак ӗҫе пӑрахса Хусана таврӑнтӑм, хуткупӑс кӑларакан завода пырса кӗтӗм, мана «ҫемӗ лартакана» илчӗҫ. Аван ӗҫчӗ, купӑс туртса пурӑнма пулатчӗ, анчах хама художник пулма ҫуралнӑ теттӗм. Ӳнер училищине кӗнӗ-кӗмен салтака илчӗҫ. Ҫар хыҫҫӑн Хусан университетӗнчи журналистика факультетӗнче вӗренсе пӑхрӑм. Ҫав тапхӑрта «Советская Татария» тата «Комсомолец Татарии» хаҫатсенче тӑтӑш пичетленеттӗм. Анчах журналистика мана пит илӗртмерӗ. Университет пӗтермесӗрех Мускава ҫул тытрӑм.

Кинематографи институтне кӗме конкурс вышкайсӑр пысӑкки паллӑ, кун пирки эпӗ питех пуҫа ҫӗмӗрмен, анчах унта мыскараллӑ лекесси ҫинчен шутлама та пултарайман. Чи йывӑрри — пултарулӑх конкурсӗ. Ман картинӑсене, хаҫатра пичетленнӗ заметкӑсемпе сӑвӑсене тиркекен пулмарӗ. Специальноҫпе икӗ «пиллӗк» илтӗм, историпе «тӑваттӑ», сочиненипе вара «иккӗ» шаплаттарчӗҫ. Анчах чӑматана пуҫтарса вокзала каяс килмерӗ. Эп редакцисем тӑрӑх ҫӳресе самай «якалнӑччӗ» ӗнтӗ, такам мана такӑнтарасшӑн пулнине чухласа илтӗм. Мӗн тумалла? Деканата кӗрсе хамӑн сочиненине йӑкӑртса тухрӑм та ӑна Роман Кармена кӑтартрӑм. «Кӑна вырӑс чӗлхи кафедри айкашать, такама валли вырӑн хатӗрлеҫҫӗ», — терӗ курс ертӳҫи тарӑхса. Шӑв-шав ҫӗкленнӗ-ҫӗкленмен вӑл Испанине хӑйӗн черетлӗ фильмне ӳкерме тухса кайрӗ. Мана кандидат шучӗпе вӗренме илчӗҫ, анчах Кармен ассистенчӗ ку «вӑййа» темӗнле хӑватлӑ вӑйсем хутшӑнни пирки систерчӗ. Нимӗн те тӑваймӑн, пӗр ҫул кӗтме тивет. Эп асфальт саракан управленине ӗҫе вырнаҫрӑм. Мана Шиллер хушаматпа студент билечӗ те вӑрттӑн туса пачӗҫ. Пушӑ вӑхӑтра эпӗ лекцисене ҫӳреттӗм, кино ӑсталӑхне вӗренмелли тӗрлӗ сеанссене сиктерместӗм. Тепӗр ҫул вара нимле йывӑрлӑх та пулмарӗ, эпӗ ВГИК студенчӗ пулса тӑтӑм.

— Пысӑк ҫитӗнӳ, анчах студент кулачӗ йӳҫӗ те пулма пултарать...

— ВГИКра малтанхи икӗ курс пысӑк йывӑрлӑхсем кӑларса тӑрататчӗ, ҫакна пурте чӑтаймастчӗҫ. Сӑмахран, пирӗн курсран икӗ ача хӑйсен ирӗкӗпе леш тӗнчене ӑсанчӗ, пӗри пиллӗкӗмӗш хутран сикрӗ, тепри перӗнсе вилчӗ. Чи кансӗрри — вӗренме кӗресси тесе шутлаттӑмӑр, анчах хамӑр мӗн тери йӑнӑшнине кӗҫех ӑнлантӑмӑр. Режиссура тата монтаж енӗпе малтанхи ӗҫсенчех эсӗ кунта ӑнсӑртран лекменнине ҫирӗплетсе памаллаччӗ. Ҫӗр аллӑ ҫын пӗр вырӑншӑн кӗрешнӗ, студент пулса тӑнисенчен кашни халӗ чи малти пуласшӑн вӑй-халне шеллемест. Института тӑхӑр сехет тӗлне тухса каяттӑмӑр та каҫхине вунӑ сехет тӗлне общежитине таврӑнӑттӑмӑр. Лекцисем хыҫҫӑн эпир этюдсем лартаттӑмӑр, ҫак ӗҫре пӗр-пӗрне рольсем выляса пулӑшаттӑмӑр. Институтра кашни кун тенӗ пекех тӗнчери фестивальсенче куракансене тӗлӗнтернӗ фильмсене кӑтартатчӗҫ, сеанссем хыҫҫӑн вӗсене хӗрсе кайса сӳтсе яватчӗҫ. Тӗнчипе паллӑ кино ӑстисемпе ирттерекен тӗлпулусене кӗрсе итлеме мӗне тӑратчӗ тата! Глория Стивенсон, Софи Лорен, Марчелло Мастрояни... Ҫак ятсене илтсенех чӗре тухса тарас пек тапма пуҫлатчӗ. Сергей Герасимов лекцисем вуланисӗр пуҫне тӗрлӗрен калаҫусем ирттеретчӗ: Заболоцкий поэзийӗ е Врубель ӑсталӑхӗ ҫинчен. Ҫамрӑк режиссерсем хӑйсен малтанхи картинисене ВГИКра кӑтартма тӑрӑшатчӗҫ. Сӑмахран, Василий Шукшин «Ваш сын и брат», Отар Иоселианин «Листопад» картинисене студентсем хӗрӳн сӳтсе яврӗҫ. Хӑш-пӗр режиссерсем пире ытла «хаяр» пулнишӗн юратмастчӗҫ. Сӑмахран, Сергей Герасимовӑн «Градостроители» картинине курса пӗтерсен зал алӑ ҫупас вырӑнне шӑхӑрма пуҫларӗ. Пуҫне каҫӑртма вӗреннӗ «мэтра» ҫакна чӑтма йывӑр пулчӗ пулмалла. «Ку картинӑна эпӗ халӑх валли ӳкернӗ, джинса тӑхӑннӑ каппайчӑксем валли мар», — терӗ вӑл ҫиллине аран-аран шӑнарса.

Мускаври канӑҫсӑр пурнӑҫ, чухӑнлӑх таранчченех, мана питӗ килӗшетчӗ. Эп уйрӑмах монтажпа аппаланма кӑмӑллаттӑм. Монтаж сӗтелӗ ҫумӗнчи пысӑк карҫынккара кирлӗ мар кадрсем темӗн чухлӗ выртса юлатчӗҫ. Вӗсене пуҫтарса тӗрлӗрен сюжетсем тума пулатчӗ, хальхилле каласан «клипсем», вӗсем аван пулса тухатчӗҫ. Монтажницӑсем хӑвалама тапратсан тин киле каймалли ҫинчен аса илеттӗм. Тепӗр кун вӗсем кун пирки хытӑ тарӑхса пирӗн мастера (группа ертӳҫине) каласа паратчӗҫ, лешӗн вара студента ҫакӑншӑн мӗншӗн вӑрҫмалла?

Каҫсерен ӗҫе ҫӳремеллеччӗ, мӗншӗн тесен мана килтен пулӑшаймастчӗҫ. Пӗр хушӑ общежитире кочегар пулса тӑрмашрӑм. Студентсенчен нумайӑшӗ (кайран вӗсем чаплӑ артистсемпе режиссерсем пулса тӑчӗҫ) душра ҫӑвӑнма вӗри шыв парса тӑнӑшӑн мана сахал мар тав тунӑ. Кайран кинофабрикӑра художник пулса ӗҫлерӗм. Ҫуллахи каникулта «Студенческий меридиан» журналӑн корреспонденчӗ пулса Алтая, Байкал кӳлли хӗррине, Балтика тӑрӑхне ҫитсе куртӑм. 1968 ҫулта Чехословакири пӑлхав пирки «йӑнӑш» кайнӑ хыҫҫӑн журнала хупрӗҫ, анчах шав ан тухтӑр тесе «ҫул укҫи» аванах тӳлерӗҫ, журнала хупнине вара «хут ҫитменнипе» ӑнлантарчӗҫ.

— Чи малтанхи фильмсем мӗнле пулса тухрӗҫ?

— Пӗрремӗш фильма эпӗ 16 миллиметрлӑ ансӑр пленка ҫине ӳкертӗм. «Мокрый трамвай» ятлӑччӗ вӑл. Ҫав трамвай ир-ирех паркран тухать те хула тӑрӑх «уҫӑлса» ҫӳрет, ӑҫта-ӑҫта ҫитни, кама лартса кайни пирки сӑвӑласа каласа парать. Иккӗмӗш фильм «День и конец дня» ятлӑччӗ, унта таксист ӗҫне уҫса панӑччӗ. Пассажирсем хушшинче кам кӑна ҫукчӗ: Запорожье тӑрӑхӗнчен Мускав курма килнӗ мӑнтӑркка казак, хура пӗркенчӗклӗ мӑссӑльман хӗрарӑмӗ, Африка хӑни тата ытти те. Йывӑрлӑхсем те сахал мар таксистӑн: урапа шӑтать е ГАИ тытса чарать... Каҫ енне ывӑннӑ герой пухӑннӑ укҫине шутлать те карттусне хывса хурать, шухӑ таксистран кӑмӑллӑ «кукка» пулса тӑрать. Ҫак кадр педагогсене уйрӑмах килӗшрӗ.

Курс ӗҫӗ пек ӳкернӗ фильм институтра самаях шӑв-шав ҫӗклерӗ. Ӑна эпӗ хула хӗрринче вырнаҫнӑ общежитире ӳкертӗм, «Картошка» ятлӑччӗ вӑл. Ҫӗршыв Гимнӗ кунта пурӑнакан хӗрарӑмсене ирех вӑратать, вӗсем хыпаланса вӗри ҫӗрулми ҫиеҫҫӗ те пахчаҫимӗҫ базине ҫӗрулми суйлама тухса каяҫҫӗ. Ҫавӑнтах кӑнтӑрлахи апат тӑваҫҫӗ, каллех ҫӗрулми пӗҫереҫҫӗ. Каҫхине тӑхӑр сехетре ывӑнса таврӑнаҫҫӗ, сӗтел ҫинче вӗсен каллех ҫӗрулми. Хӑш чухне, сыпкаласан, ҫак хӗрарӑмсем такмак каласа чӗрене ыраттармалла «хаваслӑн» юрлаҫҫӗ. Вӗсем патне килнӗ каччӑсем пӗр-пӗрне чышкӑпа хӑналаҫҫӗ. Пурнӑҫран илнӗ «кино», нимӗн те калаймӑн. Анчах ҫак фильмшӑн ман «шефа», Сталин премийӗн лауреатне тата Оскар парнине тивӗҫнӗ И.П. Копалин режиссера, парткома чӗнтерчӗҫ. «Лайӑх мар» ыйтусем парса аптӑратма пуҫланӑ ӑна, анчах вӑл студента кӳрентерме паман.

«Картошка» фильма курнӑ хыҫҫӑн мана Белоруссирен килнӗ пӗр режиссер шыраса тупрӗ, «Белорусьфильма» практикӑна пыма йыхравларӗ. «Пымаллах сан, мӗншӗн тесен Белорусси — ҫӗрулмин тӑван ҫӗршывӗ», — терӗ вӑл. Мана Новосибирскри кинохроника студине кайма направлени панӑччӗ, анчах шӑпа пачах урӑх еннелле илсе кайрӗ.

Белорусси маншӑн мӗнле ҫӗршыв пулни пирки каласа парсан эсир ӗненмӗр те. Ман атте Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫинчен тӳрех киле таврӑнман, Граждан вӑрҫине лекнӗ. Ҫавӑнта пӗр белоруспа туслашнӑ. 1923 ҫулта вӑл яла таврӑннӑ. Кунта выҫлӑх хуҫаланнӑ. Вилес патне ҫитнӗ ашшӗпе амӑшне курсан вӑл ним шутласа тӑмасӑр каялла ҫаврӑнать, темле майпа пуйӑс ҫине ларса вӑрҫӑри тусӗ патне ҫитет. Хӗрхенсе панӑ пӗр михӗ ырашпа пӗр михӗ ҫӗрулмине тӑван ялне илсе ҫитерет, хӑйне те, ашшӗпе амӑшне те вилӗмрен хӑтарать. Тепӗр ҫирӗм ҫула яхӑн иртсен эпӗ ҫуралнӑ. Халӗ хӑвӑрах шутлӑр, ҫав салтак пулӑшман пулсан, тен, эпӗ ҫут тӗнчене кураймастӑм та пуль...

— Ҫӗрулми «шӑрши» ВГИКран «Белорусьфильма» ҫити сарӑлманччӗ-и?

— Студи ертӳҫисем «Картошка» фильм пирки пӗлетчӗҫ, ҫавӑнпа мана шанмасӑртараххӑн кӗтсе илчӗҫ. Практиканта «Пресса Белоруссии» ятлӑ киноролик ӳкерме хушрӗҫ. Кунта тухакан хаҫат-журнала Совет Союзӗпех ҫырӑнса илеҫҫӗ иккен, вулакансем Болгарипе Канадӑра та пур. «Пресса Белоруссии» тесе ҫырнӑ почтальон сумки ҫула тухать — Мурманск, Мускав, Фрунзе хулисем хыҫа юлаҫҫӗ. Пире Киргиз Республикинче подписчиксенсен пӗрин ячӗ тыткӑнларӗ — Киртаг. Тем тесен те ку пӗр-пӗр интеллегент! Курса калаҫасчӗ унпала! Шыраса тупсан тӗлӗнсех кайрӑмӑр, Киртаг «Киргизкое телеграфное агенство» тенине пӗлтерет иккен.

Ҫак кӗске ролика ырласа йышӑнчӗҫ, мана диплом ӗҫӗ ӳкерме йыхрав тыттарчӗҫ.

— «Птица икс» сана ура ҫине тӑма пулӑшакан фильм кӑна мар, ҫӳле ҫӗкленме май паракан фильм пулса тухнӑ. Ҫак картинӑна ӳкерес шухӑш мӗнле пырса кӗчӗ-ха?

— Практикӑра чухне математикӑна мӗн кӗҫӗнрен ҫӗнӗлле вӗрентни ҫинчен ҫырнӑ сценари алла лекрӗ. Кӗҫех пултарулӑх ушкӑнӗ йӗркеленчӗ. Володя Цеслюк кинооператорпа эпир документлӑ кино ӗҫне ҫӗнӗлӗхсем кӗртрӗмӗр. Ачасене ӳкернӗ чухне кӑштах чеелӗх кирлӗ, ҫакна та шута илтӗмӗр. Пленка ачасемшӗн шеллемеҫҫӗ — пӗр «усӑллӑ» метра ҫирӗм метртан суйлама пулать. Монтаж сӗтелӗ хушшине лартӑм та оператор чунне парса ӗҫленине лайӑх туйса илтӗм. Мӗнлерех кадрсем, ачасем класра камера пуррине асӑрхамаҫҫӗ те. Киленсех калӑпларӑм. «Белорусьфильмри» ӗҫтешсем пӗрре пӑхсах килӗштерчӗҫ фильма. ВГИКра та ырласа йышӑнчӗҫ. Институтри фестивальте «Птица икс» тӗп приза тивӗҫрӗ, ҫӗршыв тӑрӑх «вӗҫеве» тухрӗ. Премьера Мускаври Кино Ҫуртӗнче пулчӗ, ун хыҫҫӑн – Ленинградра. Тегеранти фестивальтен ҫак фильм тӗп парне «Золотой дельфан» «ҫаклатса» таврӑнчӗ.

— Ҫакӑн хыҫҫӑн «Белорусьфильмра» сана утьӑкка ҫӗклесшӗн пулмарӗҫ-и?

— Лӑпкарӗҫ, каҫса кайса мухтарӗҫ, анчах кӗҫех патак памалли сӑлтав тупӑнчӗ. Каллех ҫӗрулми ҫинчен фильм ӳкермелле пулчӗ, хальхинче ӑна «Диалог о картошке» ят патӑмӑр. Вӑл тапхӑрта Белоруссири селекционерсем ҫирӗм ытла ҫӗнӗ сорт лартса ӳстерме сӗннӗ, вӗсене Болгари, ГДР тата ытти ҫӗршывсем савӑнсах туяннӑ, анчах вырӑнти хуҫалӑхсем ӗлӗкхиллех «план паракан» сортсемпе кӑна ӗҫленӗ. Паллах, эпир ку фильмпа патшалӑх политикине кӗрсе кайнӑ. Пире ял хуҫалӑх министрӗ патне чӗнтерчӗҫ, вӑл сценари пуҫламӑшне вуласа пӑхрӗ те куҫне ялкӑштарса вӑкӑр пек мӗкӗрсе ячӗ, пире хӑй кабинетӗнчен кӑларса печӗ. Ун хыҫҫӑн вӑл студи директорӗ патне шӑнкӑравласа фильма чарса лартма ӳкӗтленӗ. Экран ҫине кӑлариччен ҫак картинӑна пилӗк-ултӑ хутчен «тӳрлетме» тиврӗ. Ҫавӑн чухне «проблемӑллӑ фильм» мӗн тути каланине лайӑх туйса илтӗм, манӑн ҫак жанрпа ӗҫлес кӑмӑл пӗтрӗ.

Кинодокументалистика мӗншӗн мана килӗшет? Вӑл тӗлӗнмелле ҫынсемпе паллаштарать, хӑш чухне эсӗ вӗсемпе туслашсах каятӑн. Кино ӗҫӗ мана Иван Шемякин, Андрей Макаенок ҫыравҫӑсемпе, Владимир Платонов академикпа (вӑл ун чухне 37 ҫултаччӗ), Владимир Коваленок космонавтпа паллаштарчӗ. Сӑмах май каласан, космос паттӑрӗ ҫинчен ӳкернӗ «Хроника пребывания на земле» фильм Вильнюс хулинчи Пӗтӗм Союзри кинофестивальтен «Золотой колос» тӗп парне илсе таврӑнчӗ.

— Режиссер вӑл яланах «кӑштах ҫыравҫӑ», ку паллӑ. Анчах ҫыру сӗтелӗ хушшине ларма сӑлтав кирлӗ. Пӗлтерӗшлӗ сӑлтав!

— Хӗрӗх урлӑ каҫсан эпӗ дельтопланпа вӗҫме вӗрентӗм. Ку «алхасу» чутах пуҫа ҫиетчӗ. Карпатра ҫӗр метр ҫӳллӗшӗнче вӗҫнӗ чухне ҫӗре персе антӑм. Сӑкӑр уйӑх вырӑнпа выртма тиврӗ, гипспа бинт айӗнче йӑраланни йӑлӑхтарса ҫитерчӗ. Ҫак йывӑр вӑхӑтра час-часах ачалӑха аса илеттӗм, ҫырас кӑмӑл пуррине туйса илтӗм. Анчах мӗнле ҫырмалла-ха? Эпӗ ларма пултараймастӑп-ҫке. Хэмингуэй хӑйӗн хайлавӗсене ятарласа тутарнӑ бюро ҫинче ҫырнӑ тенине аса илтӗм, анчах ун пек япала манӑн ҫук. Вара телевизор хуппи ҫинче «кӗрлеттере» пуҫларӑм. «Круговорот» повеҫе «Юность» журнала ярса патӑм, вӑл кӗҫех пичетленсе тухрӗ, ӑна журнал юбилейӗ тӗлне кӑларнӑ кӗнекене те кӗртрӗҫ. Ун хыҫҫӑн «Поле перейдённое» ятпа уйрӑм кӗнеке Шупашкарта тухрӗ. Ҫапла литературӑна кӗрсе кайрӑм. Манӑн пӗчӗккӗн-пӗчӗккӗн, анчах та кашни кун ҫырас йӑла ҫук. «Ни дня без стопки» текен йӑлапа пурӑнакансем алкоголига тухаҫҫӗ, «Ни дня без строчки» тесе мухтанакансем графомансем пулса тӑраҫҫӗ. Ҫырас тени хуллен капланса пырать-пырать те «пӗве» татӑлса каять. Кӗске вӑхӑтрах пысӑк япала ҫырса хума пултаратӑн.

— «Ось земли» кӗнекери «Поле перейденное» повесть пурнӑҫа тӗрӗс кӑтартнипе тата вӑхӑт (тапхӑр) паллисемпе вырӑнлӑ усӑ курнипе тыткӑнлать. Документлӑ повесть тесе «типӗтес» килмест ӑна, анчах шутласа кӑларман сюжет, геройсем тӳрех курӑнса каяҫҫӗ. Документ кун пек чухне художник фантазине тӑлласа пымасть-и?

— Шахтӑра ӗҫленӗ чухне эпӗ кун кӗнеки ҫырса пынӑ, ӑна Эрнюк аппа упраса хӑварнӑ. Унта Метис, Кацап, Калюжный, Толя мӗн-мӗн хӑтланни куҫ умне тухать. Анчах вӑрҫӑ хыҫҫӑн ача ҫуртӗнче ӳснисен пурнӑҫне эпӗ пӗлсех каймастӑм, ҫавӑнпа Гриша Красинский художникпа чылайччен калаҫрӑм, вӑл каласа панине ҫырса илтӗм. Кун пек чухне фантазине шаннине ҫӑмӑлттайлӑх тесе шутлатӑп. Ман ӗҫ кӗнекинче вунпӗр професси, специальноҫа илсен эпӗ документалист. Ман тивӗҫ — пурнӑҫран ӑсса илнӗ чустана художник аллипе унаса пашалу е ҫӑкӑр пӗҫерсе кӑларасси, вулакан (куракан) ӑна пиҫсе ҫитмен е тӑварсӑр тесе ан хурлатӑр кӑна.

«Юность» журнал хыҫҫӑн Белорусси ҫыравҫисем мана хисепле пуҫларӗҫ, «Юнацва» издательствора кӗнеке кӑлартӑм, кунсӑр пуҫне эпӗ Георгий Орловӑн «Тривим йысна калавӗсене» белорусла кӑларма пулӑшрӑм.

— «Ось земли» кӗнеке редакторӗ пулнӑ май мана акӑ мӗн хурлантарчӗ: «Задание Президента» киноповеҫе ҫак тома темле тӑрӑшсан та кӗртме май килмерӗ...

— Ку япалана иртнӗ ӗмӗрӗн 90-мӗш ҫулӗсенче ҫыртӑм. Эпӗ ун чухне ӗҫсӗр лараттӑм, ҫемье те арканчӗ, тӑватӑ пӳлӗмлӗ хваттере парса хӑварса общежитине пурӑнма куҫрӑм. Ҫавӑн чухне Евгений Красовский режиссерпа паллаштарчӗҫ. Вӑл банкира тухнӑччӗ, анчах кино ӗҫне те пӑрахасшӑн марччӗ. СССРтан уйрӑлнӑ Белорусси Республики вӑл тапхӑрта укҫа кӑларма пуҫланӑччӗ, Красовский ҫакӑн пирки комеди ӳкерттересшӗн иккен, мана сценари ҫырма сӗнчӗ. Тепӗр уйӑхран унпа каллех тӗл пултӑмӑр. Укҫине тӳлессе тӳлерӗ, анчах сценарине йышӑнмарӗ, тепӗр сценари ҫырма хушрӗ. «Задание Президента» кинокомеди сюжетне банкир хӑй шутласа кӑларнӑ. Хальхинче сценари ӑна килӗшрӗ, анчах ӳкерме пуҫлаймарӗҫ, банкира тӗрмене хупрӗҫ. Икӗ сериллӗ комеди ӳкерме, хӑвӑрах чухлатӑр, самай укҫа кирлӗ, Минскра та, Мускавра нухратлӑ ҫын тупӑнмарӗ. Кӑҫал ку сценари Шупашкарта «КИЛ» журналта пичетленсе тухрӗ.

— Эсӗ Геннадий Айхине пӗлнӗ, унпа туслӑ пулнӑ теҫҫӗ.

— Эпӗ унпа 1973 ҫулта пӗр курсра вӗренекен Бахадур Музафаров хваттерӗнче паллашрӑм. Ҫак узбек ачине шӳтлесе Бах тесе чӗнетчӗҫ, ун патӗнчен хӑна-вӗрле татӑлмастчӗ. Пирӗн хыҫран сивӗннӗ плов хуранӗ тата пушӑ кӗленче купи выртса юлатчӗ. Пӗррехинче Бах патне хӑнана Айхи те пырса кӗчӗ, ҫавӑн чухне паллашрӑмӑр. Эпӗ ӳкернӗ «Птица икс» фильм Тегеранти фестивальте «Золотой дельфан» парне ҫӗнсе илнӗччӗ, эпир ҫав ятпала пуҫтарӑннӑччӗ. «Дельфанпа» шаккаса ӗҫкелерӗмӗр, тостсем каларӑмӑр. Парнене шӑлпа та ҫыртса пӑхрӑмӑр, ун ячӗ «Ылтӑн» та Пехлеви шах ӑна тума пӗр кашӑк та пулин ылтӑн ярса паман-ши тесе шӳтлерӗмӗр. Гена та мана саламларӗ. Туртма тухсан хӗвӗнчен шурӑ хуплашкаллӑ кӗнеке кӑларчӗ те мана тыттарчӗ, ун титулӗ ҫине ҫапла ҫырса хунӑччӗ: «Мӗскер сунам сана, Мӗтри Михей? Ҫӗршыв, кино, «успех», телей. Хуначи Гени. 1973 ҫул, июнӗн 10-мӗш кунӗ, Мускав, «Бах». Ҫак кӗнеке Францири Искусствосен Академийӗн премине тивӗҫнӗ иккен. Сӗтел хушшине тепӗр хут ларсан эпӗ хӑнасене ҫакӑн ҫинчен хӑпартланса пӗлтертӗм. Вара саланичченех хамӑра саламланине итлесе лартӑмӑр. Тепӗр вунӑ ҫултан эпӗ Айхипе каллех тӗл пултӑм. Вӑл хӑйӗн ҫуртӗнче пурӑнатчӗ, пӳрт тулли ача ҫуратса панӑ ӑна хуп-хура чиперкке арӑмӗ. Эпӗ ӑна хамӑн «Последняя ночь покоя» пьесӑна парса хӑвартӑм. Урӑх ӑна тӗл пулман. Анчах кӗретсӗр тӗлпулусем пулнӑ, вӗсенчен иккӗшӗ уйрӑмах асра юлчӗҫ. Пӗри «Поэзия без нитратов» статья, авторӗ Андрей Вознесенский, ӑна «Известия» хаҫатра Айхине темле чаплӑ преми панӑ ятпа пичетленӗччӗ. Тепри Марина Разбежкина ӳкернӗ «Геннадий Айги» фильм. Режиссер хӑйӗн геройне чунтан хисеплени курӑнса тӑрать унта. Поэт хӑйӗн вӑрттӑн кӗтесӗнче ҫутҫанталӑкпа тата илӗмлӗхпе килӗшӳллӑн пурӑнать. Тавах Марина Разбежнинӑна чӑваш генийӗн сӑнарне пӗлсе уҫса панӑшӑн. Унӑн ывӑлӗ Алексей ҫырнӑ музыка та мана килӗшет, телефильмсене вӑл питӗ тарӑн та хӑйне евӗр илемлетет.

— Эсӗ хӑвӑн ӗҫ кӗнекинче 11 професси пулни ҫинчен каларӑн, илемлӗ фильмсем ӳкернине тата кӗнекесем ҫырнине шутласан 14 пулать. Анкета ҫырнӑ чухне вӗсенчен хӑшне чи малтан кӑтартатӑн?

— Паллах, режиссер-документалист тесе кӑтартатӑп. Мӗн вӑл маншӑн документлӑ кино? Эпӗ ӑна тӗрлӗ чулсенчен, кантӑк ҫӗмрӗкӗсенчен, янтарьпе тимӗр татӑкӗсенчен пуҫтарнӑ ӳкерчӗкпе танлаштарнӑ пулӑттӑм. Сӑмахран, Киеври София соборӗнче Византи ӑстисем туса хатӗрленӗ чаплӑ мозаика пур. Шутласан, малтан ҫав шедевр чулпа кантӑк купи пек ишӗлсе выртнӑ. Документлӑ фильм та ҫавнашкал уйрӑм «катӑксенчен» пуҫтарӑнать. Паллах, мозаика пуҫтаракансем те ӗҫе эскизран тытӑнаҫҫӗ. Пирӗн ӗҫре ӑна сценари теҫҫӗ. Тен, хам художник пулнӑран, документлӑ фильма ҫапла ӑнланатӑп, ку мана ӗҫре ялан пулӑшса пынӑ. Монтаж сӗтелӗ хушшинче ӗҫленӗ чухне кирлӗ «катӑк» (кадр) хӑйӗн вырӑнне лартӑр тесе чунтан тӑрӑшатӑн. Пӑхатӑн та кайран, калас тени мӗнле уҫӑмлӑ, кӗскен те сӑнарлӑ, пурнӑҫа ҫывӑх пулса тухнӑ. Ҫакӑ вӑл чӑн-чӑн телей, документалист телейӗ!

Валерий Алексин калаҫнӑ

Сӑнсем ҫинче: Дмитрий Михлеев кинорежиссер; Д.Михлеев режиссёр, Н.Караченцев артист, Ю.Плющев кинооператор; Дмитрий Михлеев Шупашкарти кинофестивальте; «Воля вселенной» фильм афиши.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://chuvash.org/news/13906.html

Стали известны победители II Всечувашского кинофестиваля «Асам»

31.10.2016 19:23

29 октября в г. Чебоксары состоялась торжественная церемония закрытия II Всечувашского кинофестиваля «Асам». В Год российского кино кинофестиваль прошел при поддержке Федерального агентства по делам национальностей в рамках реализации Стратегии государственной национальной политики Российской Федерации.

Кинофестиваль «Асам», организаторами которого являются Союз кинематографистов Чувашской Республики, Министерство культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики, Чувашский национальный конгресс, продолжался в течение шести дней в рамках Межрегионального форума «Через культуру – к согласию народов». Зрители имели возможность увидеть конкурсные и внеконкурсные фильмы фестиваля на площадках Национальной библиотеки Чувашской Республики и Государственного архива электронной и кинодокументации Чувашской Республики. Всего в рамках фестиваля была представлена программа, состоящая из 27 кинокартин, в том числе 11 игровых, 8 анимационных и 8 документальных. Значительно расширилась и география её участников, включающая представителей из г. Санкт-Петербург, Татарстана, Дагестана, Молдовы, Кыргызстана.

Церемония вручения статуэток и дипломов победителям кинофестиваля состоялась в Национальной библиотеке Чувашской Республики.

Приветственным словом в адрес собравшихся обратился заместитель министра культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики Вячеслав Оринов. Он выразил огромную признательность всем, благодаря кому кинофестиваль состоялся и пожелал всем новых творческих успехов.

Художественный фильм «Суромская девушка» (Сурăм хĕрĕ) чувашского режиссёра Владимира Карсакова стал лучшим и получил высшую награду фестиваля «Гран – при». Специального приза кинофестиваля «За вклад в развитие чувашского киноискусства» удостоены продюсер Алексей Иванов (Сĕрмек) и оператор ГТРК «Чувашия» Сергей Мышев (посмертно).

Победителями кинофестиваля по номинациям стали:

1. Лучший художественный фильм – «Принять удар», режиссер Елена Рябцева;

2. Лучший документальный фильм – «История великого народа», режиссер Юрий Сергеев;

3. Лучший короткометражный фильм – «Çĕр çул иртсен» («Сто лет спустя»), режиссер Марина Карягина;

4. Лучший анимационный фильм – «Как ловили луну», режиссер Ольга Горюнова;

5. Лучшая операторская работа – х/ф «Принять удар», Анатолий Трофимов;

6. Лучший режиссер монтажа – Елена Рябцева, х/ф «Принять удар»;

7. Лучшая женская роль – Ирина Верьялова, х/ф «Сурăм хĕрĕ» («Суромская девушка»);

8. Лучшая мужская роль – Роман Смирнов, х/ф «В лесу»;

9. Лучшая мужская роль второго плана – Алексей Коротков, х/ф «Ветки»;

10. Лучшая женская роль второго плана – Наталья Козлова, х/ф «Там, где тебя нет»;

11. Лучшая женская эпизодическая роль – Надежда Кириллова, х/ф «Сурăм хĕрĕ» («Суромская девушка»;

12. Лучшая мужская эпизодическая роль – Юрий Спиридонов, х/ф «Там, где тебя нет»;

13. Лучший сценарий – Юрий Михеев, д/ф «История великого народа»;

14. Лучшая композиторская работа – Илья Чесноков, х/ф «В лесу»;

15. Лучшая работа звукорежиссера – Владимир Беляков, д/ф «Зри в корень»;

16. Лучшая художественная постановка – Татьяна Шаповалова, х/ф «Никита»;

17. Специальный приз жюри «Надежда» - Александр Игнатьев, х/ф Никита;

18. Специальный приз жюри «Надежда» – Сергей Сахаров, д/ф «Шигали»;

19. Специальный приз жюри «Надежда» – Юлия Сидорова, х/ф «Дневник девушки» («Хĕрĕн кун кĕнеки»).

Церемония закрытия II Всечувашского кинофестиваля «Асам» продолжилась яркими выступлениями эстрадно-фольклорного ансамбля «Сявал», Народного ансамбля танца «Узоры», лауреата международных и всероссийских конкурсов Анастасии Николаевой.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://www.gatd.archives21.ru/...x?id=104157&s_page=1

Çĕнĕрен чĕрĕлнĕ тапхăр

30.10.2016 18:10

Юпа уйăхĕн 24-мĕшĕнче Пĕтĕм чăвашсен «Асам» II кинофестивалĕ уçăлчĕ. ЧР Кинематографистсен союзĕ, ЧР Культура министерстви, Чăваш наци конгресĕ çак уяв çĕнĕ режиссерсем, сценаристсем, операторсем, актерсем тупма пулăшасса шанаççĕ.

Мероприятие уçмашкăн ЧР Патшалăх Канашĕн Председателĕ Валерий Филимонов, ЧР культура министрĕ Константин Яковлев килсе çитрĕç. Кинофестивале Раççейĕн тĕрлĕ регионĕнчи тата Никама пăхăнман патшалăхсен пĕрлĕхĕн çĕршывĕсенчи кинематографистсем хутшăнма кăмăл тунă.

Кинофестивалĕн пĕрремĕш кунĕнче Юрий Сергеев режиссерăн тата Юрий Михеев продюсерăн “История Великого народа” илемлĕ-документ фильмне кăтартрĕç. Унта чăваш халăхĕн историйĕ сăнланнă.

Уява уçмашкăн пĕлтĕрхи пекех халăх нумай пуçтарăнчĕ. Фильмсене курмашкăн эрнипех халăх йышлă çÿрессе кĕтнĕччĕ те...

Ытлари кун Александр Степанов-Пăртта режиссерăн "Чакăр куçăм шăпана" конкурс фильмне чи малтан экран çине кăларчĕç. Кунта чăваш артисчĕсем /Сергей Кувшинов, Ольга Мацуцина, Дмитрий Петров, Виталий Сергеев.../ выляççĕ. Чиперкке аппăшĕ патне аякран килекен водителе аллине мар, урине çĕклесе чарать. Çула тухнăскерне хĕр çывăрмалли эмелпе хутăштарнă кофе ĕçтерет. Çакăн хыççăн ăна çаратаççĕ. Çапах аптăраса ÿкмест водитель. Çÿп-çап контейнерĕ патĕнче тытнă таракан витĕмĕпе кафе-столовăйра икĕ хутчен апат тÿлевсĕр çиет. Унтан автосервис пуçлăхĕн хĕрĕпе паллашать. Çамрăксем хăвăртах çемье çавăрма калаçса татăлаççĕ.

Водителĕн аппăшĕ мăшăрне урăххипе улталать. Чăн пурнăçра та çавнашкал айван упăшка пур-ши?

Фильм продюсерĕ Алексей Иванов-Сĕрмек çак ĕç тупăш кÿнине палăртать.

Иосиф Дмитриев-Трер режиссер шухăшĕпе, ку фильмри кашни эпизод — урăх кулăшран. Шухăша уçса парайман. Вылякансем, чăнах, питĕ хаваслă. Хăш-пĕр вырăнта сăлтавсăрах ахăрни вĕчĕрхентерет те. "Пирĕн культура шайĕ çапла-и?" — хĕрÿленсех кайрĕ жюри членĕ Светлана Асамат. Кинофестиваль программине кĕртнĕ фильмсене ала витĕр кăларманшăн йĕркелÿçĕсене сăмах лекрĕ.

Жюри председателĕ Олег Цыпленков хăйсен укçипе кино ÿкерекенсене хÿтĕлесе калаçрĕ. Патшалăх пулăшмасан, чăн та, ĕçлеме çăмăл мар.

"Кино — коммерци хатĕрĕ. Эпир малтанхи йывăрлăхсене çĕнтернĕ ĕнтĕ. Патшалăхăн, чи малтанах, пахалăхлă техникăпа тивĕçтермелле.

Хытă тиркени вара ĕçлес туртăма пĕтерет. Çамрăксене хăйсене кăтартмашкăн май туса памалла. Мĕн чухлĕ ытларах çын кино ÿкерет — çавăн чухлĕ лайăхрах. Апла тăк суйласа илме пулать", — сăмах илчĕ Тĕрĕк халăхĕсен конгресĕн президенчĕ Эдиль Марлис УУлу кинопродюсер /Кăркăсстан/.

Владимир Карсаковăн "Сурăм хĕрĕ" фильмне маларах курма тÿр килнĕччĕ. Сăмах май, ăна 2004 çултах ÿкернĕ. Залра ларакансене те килĕшрĕ ку ĕç.

"Тĕп сăнара калăплакан Ирина Верьялова шанăçа тÿрре кăларчĕ. Ĕçе пуçăниччен повеç авторĕн Юрий Скворцовăн тăван тăрăхне кайса килтĕмĕр. Анчах Чăвашкино çĕнĕрен чĕрĕлнĕ тапхăра Правительство та, министерство та асăрхамарĕ", — чунне уçать Владимир Федорович.

Ку ĕçе чи лайăххисен йышне кĕртрĕç. "Пирĕн çак шая тытса пымалла", — палăртрĕ Леонид Трифонов режиссер.

Владимир Синяевăн "Ветки" илемлĕ фильмĕ пирки хамăр хаçатрах çырса кăтартнăччĕ. Наркотик тыткăнне лекнисен шăпи синкерлĕ. Йывăç çинчи турат пекех татăлать çамрăксен кун-çулĕ. Хăрушă!

Ку фильма Çĕмĕрле тăрăхĕнче ÿкернĕ. Ытти район-хуларан та пахалăхлă ĕçсем кĕтнине палăртрĕç кинофильмсене сÿтсе явакансем.

Канаш районĕнчи Шăхальте пулнă-и? Сергей Сахаров режиссерăн документ фильмĕ ялăн паллă çыннисемпе тата вырăнĕсемпе паллаштарать. Саккаспа ÿкернĕ ĕç ăнăçлă пулса тухнă.

"Асамат кĕперĕ" артхауса та палăртмасăр иртеймĕн. Европа çыннисем Жан-Батиспа Томас чăваш культурипе паллашма килнĕ. Ку ĕç те кăсăклă.

Михаил Ефремовăн "В лесу" камичĕ хăйнеевĕрлĕ. Çак фильм пĕлтĕрхи кинофестивальте кăтартнă хăратакан фильма аса илтерчĕ. Унти тĕп сăнар шизофренипе чирлĕччĕ. Çакăнти арçынăн хăтланăвĕ те иккĕленÿ çуратрĕ. Йĕри-тавра ăна сасăсем илтĕнеççĕ. Çĕçĕпе тĕллесе перет те — йывăç суранĕнчен юн юхать. Мĕн амакĕ ку? Мĕн пулса иртет вăрманта? Фильм мĕнпе вĕçленессе çав тери пĕлес килет. Ак хайхи, кăмпа шыраса халтан кайнă иккен вăл. Вĕçĕ, чăнах, кулăшла. Иосиф Дмитриев, Леонид Трифонов, Светлана Асамат, Татьяна Ильина жюри членĕсем те ырларĕç ку ĕçе.

Тăван çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннисен йышĕ çулсерен сахалланса пырать. Вĕсен аса илĕвĕ хальхи ăрушăн нимрен хаклă. Çакна шута илсе Ильтипер Ефремов "Вут-хĕмре иртнĕ çамрăклăх" документ фильм ÿкернĕ. Шăпах пĕрремĕш пайне фестивале килнисене кăтартрĕ. Хальлĕхе шухăшлани пурнăçланса пырать. Жюри членĕсемпе хăнасем ăна пуçланă ĕçе малалла тăсма сĕнчĕç.

Улатăрти ачасен ÿнер шкулĕнчи мультипликаци студийĕ хăйĕн ĕçĕсемпе тивĕçлипех мăнаçланма пултарать. "Почему сосна и ель вечно зеленые?", "Как река началась?", "Как ловили луну?" мультфильмсем ачасене кăна мар, аслисене те килĕшесси иккĕлентермест. "Пирĕн тăрăх халăхĕсен юмахĕ" ярăм вăрăм пултăрччĕ.

...Карчăкпа старик çăла ÿкнĕ уйăха кăларма тапаçланаççĕ. Алăри турчка пураран çакланнине пула иккĕшĕ те çĕр çине ÿкеççĕ. Пĕлĕтри уйăха кураççĕ. "Эпĕ сана стена çине çакасшăнччĕ, эсĕ каллех тÿпене вĕçсе кайнă", — пăшăрханса калаçать старик.

Владимир Галошевăн фильмĕсене Чăваш наци телекуравĕпе тăтăшах кăтартаççĕ. "Народ в серебряном одеянии", "Шупашкар хулин символĕ", Виçĕ хĕвел", "Мироздание", "Чувашскую книгу красная корова с±ела" ĕçĕсене Иосиф Дмитриев критиклеме те пăхрĕ. Унăн шухăшĕпе, вăл е ку пулăма туллинрех кăтартмалла пулнă. Çав вăхăтрах чăваш символĕсем, халапĕсем тăрăх фильм ÿкерекене хÿтĕлекенсем тупăнчĕç. Чи малтанах, Галошевсене укçа тĕлĕшĕнчен никам та пулăшмасть. Ашшĕпе хĕрĕн ĕçĕсем тавракурăма аталантараççĕ. Апла тăк çак ĕçе туса пынăшăн вĕсем хисепе тивĕçлĕ. Виталий Родионов профессор унăн пултарулăхĕнчен тĕлĕннине пытармарĕ. "Чăваш кĕнекине хĕрлĕ ĕне çинĕ", — тени, сăмахран, мĕнле вăйлă, сăнарлă", — палăртрĕ вăл.

Питĕр хăни Лазарь Залманов Шупашкар çинчен 10-15 минутлă фильм ÿкерме сĕнчĕ. Вăл пирĕн тăрăха иккĕмĕш хут килнĕ. Хăй каланă тăрăх, республикăн тĕп хулине çав тери килĕштерет. Лазарь Семенович кино ÿкерме ăнтăлакан çамрăксене Мускава вĕренме ямашкăн сĕнчĕ.

"Чăваш мультфильмĕсем ăçта?" — массăллă информаци хатĕрĕсенче çак ыйтăва тăтăшрах хускатма чĕнсе каларĕ Олег Цыпленков. Пĕр куракан наци историйĕпе çыхăннă мультфильмсене ача садĕнче кăтартма сĕнчĕ.

Юрий Спиридонов режиссерăн фильмĕсене халăх хапăлласа йышăнать. Хальхинче те хĕрарăмсем ятарласах унăн ĕçĕсемпе паллашма килнине палăртрĕç. "Я люблю тебя, Шумерля" фильма, тĕслĕхрен, кăçал Çĕмĕрлере кинозал уçнă тĕле ÿкернĕ.

"Хĕрĕн кун кĕнеки" ĕçре ракпа чирлĕ çамрăкăн пурнăçне кăтартнă. "Йăлтах Интернетра усал шыçăпа нушаланакан хĕрĕн кун кĕнекине тупнинчен пуçланчĕ. Ун тăрăх сценари çырма ыйтрăм. Çав хĕр 2011 çулта пурнăçран уйрăлнă", — уçăмлатать режиссер. Тĕп роле чăваш йăли-йĕркине, ял пурнăçне пĕлекен Патăрьел хĕрĕ Юлия Сидорова вылять.

"Генерал Тихонов" документ фильмĕ — курăмлă ĕç. Ăна 2010 çулта экран çине кăларнă. Штирлиц хушма ятлă Вячеслав Тихонов çинчен ЧР шалти ĕçсен министрĕнче ĕçленĕ Вадим Антонов, Шупашкар хула мэрĕ пулнă Николай Емельянов тата ыттисем каласа кăтартаççĕ. Унтанпа чылай вăхăт иртрĕ. Тихоновсен çемйи çинчен тепĕр фильм ÿкересшĕн Юрий Спиридонов. "Нумаях пулмасть унпа телефонпа çыхăнтăм. 75-рен иртнĕ пулин те хăйне лайăх туять. Çаплипех спортпа туслă, ĕçлет", — палăртрĕ режиссер.

Пĕлтĕрхи кинофестивальте Марат Никитинăн "Хорло" ĕçĕ Гран-прие тивĕçнĕччĕ. Кăçал "Никита" ĕç илсе килнĕ вăл. 5 çул каялла ÿкернĕскер ашшĕне вăрçăран кĕтсе илнĕ арçын ачапа паллаштарать.

"Çĕнĕ Шупашкар çывăхĕнче 1927 çулта хăпартнă çурт тупрăмăр. Хуçисем унпа дача вырăнне усă куратчĕç. Ĕç пуçламашкăн шăпах çакнашкал пÿрт кирлĕччĕ пире", — тет Марат Никитин. Ун чухне ятарласах курс ĕçĕ валли ÿкернĕ фильма "5" паллăпа хакланă. Хальлĕхе ентеш хăйĕн 9 фильмне экран çине кăларнă.

Марина Карягина режиссерăн "Çĕр çул иртсен", "Зри в корень", "Двери в детство" фильмĕсене куракансем те, жюри членĕсем те ăшшăн йышăнчĕç. Терентий Дверенинăн, Петр Мазуркинăн, Георгий Фомиряковăн чун туртăмĕ çинчен тĕрлĕ енлĕ каласа кăтартнă. Çак самантсене пĕрчĕн-пĕрчĕн пуçтарса пынине, яланах тулли кăмăлпа ĕçленине палăртрĕ журналист.

Кинофестивальте çавнашкалах конкурс программине кĕмен Алтай, Якут, Казахстан, Болгари, Кăркăсстан, Пушкăртстан, Тутарстан фильмĕсене кăтартрĕç. Республикăри кинематографистсен союзĕн "Аван" студийĕ презентаци йĕркелерĕ, ăсталăх класĕ ирттерчĕ. Фестивале хутшăнакансем "çавра сĕтел" хушшинче наци кинематографи аталанăвĕ тавра калаçрĕç.

Кинофестивалĕн пĕтĕмле-тĕвĕпе çитес номерте паллаштарăпăр.

***

Наци библиотекин курав залĕнче халăх çав тери сахалччĕ. Республика çыннисем кинофестиваль пирки пĕлмеççĕ-ши?

Транспорт чарăнăвĕнче наушникпе музыка итлекен çамрăксенчен ыйтрăм. Вĕсем "Асам" çинчен илтмен. Пĕри — ĕçе, тепри коллежда васкать. Аслă çулти хĕрарăмсене те хампа пĕрле кино курма чĕнтĕм. Шупашкар районĕнче пурăнакан тивĕçлĕ канури Зоя мăнукĕсене пăхма ятарласах хулана килнĕ. Унталла-кунталла çÿремешкĕн вăхăт çук унăн. 75-ри Раиса пенси укçи пĕчĕккине пула икĕ çĕрте вăй хурать. Вăл та манпа пыма килĕшмерĕ.

Троллейбусра 40-рен иртнĕ арçынпа калаçу пуçартăм. "Манăн çемьене тăрантармалла. Кино курнăшăн укçа тÿлемеççĕ", — терĕ.

Наци библиотеки патĕнче уçăлса çÿрекен 63-ри Людмилăпа пĕчĕк мăнукĕн кино курас килмест-ши? "Ĕнер мультфильм кăтартнине пĕлнĕ пулсан кĕрĕттĕмĕр...Тĕрĕссипе, кинофестиваль пуçланнине пĕлмен те..." — терĕ хĕрарăм манпа сывпуллашса.

Марина ТУМАЛАНОВА.

Олег ЦЫПЛЕНКОВ, ЧР Кинематографистсен союзĕн председателĕ:

— Пĕлтĕрхипе танлаштарсан кăçалхи конкурс программине нумайрах ĕç кĕртрĕмĕр: пĕрремĕш кинофестивальте 11-ччĕ, халĕ — 27. Республикăри Ĕç çыннин çулталăкне шута илсе ятарлă рубрика хатĕрлерĕмĕр. Çак фильмсенче ентешсен кун-çулĕпе паллаштартăмăр. Хăнасем хăйсен ĕçĕсене илсе килчĕç. Вĕсен фильмĕсем те пирĕншĕн кăсăклă.

Массăллă информаци хатĕрĕсенче кинофестиваль иртни çинчен пĕлтернĕ. Халăх телевизор курмасть-ши, радио итлемест-ши, хаçат вуламасть-ши?

Эдиль Марлис УУлу, Кăркăсстанри Бишкек хулинчи Тĕрĕк халăхĕсен конгресĕн президенчĕ:

— Нумаях пулмасть йĕркеленнĕ кинематографистсен союзĕ çакнашкал сумлă фестиваль ирттернине ырламалла çеç. Кунта фильм ÿкерме пуçлакансен режиссерсемпе, продюсерсемпе, операторсемпе хутшăнма май пур. Çакă вĕсене малашлăхра пулăшĕ. Кинофестиваль шайĕ çулсерен ÿссе пырасси куçкĕрет.

Янгурги Аджиев, Раççейри ногайсен федераци шайĕнчи наци культура автономийĕн председателĕн заместителĕ:

— Эпир, чи малтанах, опытпа паллашмашкăн инçе çула тухрăмăр. Фестиваль программи темле пуян пулсан та курав залĕ пушăпа пĕрех. Библиотекăна кĕнеке илме килекенсем те кино курма пултараççĕ. Унсăр пуçне çынсене телефонпа чĕнсе илме пулать. Малашне йĕркелÿçĕсем çакна шута илĕç.

Жюри членĕсем кашни фильма хак пани кăмăла кайрĕ. Вĕсем лайăх ĕçшĕн тунсăхлани палăрчĕ.

 

Марина ТУМАЛАНОВА

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://hypar.ru/cv/ceneren-cherelne-taphar

Мультфильм ачана сиен кӳрет-и?

29.10.2016 21:23

Чылай ача телевизор умӗнче нумай вӑхӑт ирттерет. Тепӗр тесен, ку ашшӗ-амӑшӗшӗн меллӗ: ача ан чӑрмантартӑр тесе телевизор ярса параҫҫӗ те хӑйсен ӗҫӗпе аппаланаҫҫӗ. Анчах ку пӗчӗкскерӗн психикине витӗм кӳни пирки шухӑшламаҫҫӗ.

Аслисем мультфильмсем ачашӑн сиенлӗ пулни пирки пачах пӗлмеҫҫӗ теме ҫук. Анчах ку мӗн тери хӑрушӑ пулнине специалистсем ҫеҫ лайӑх чухлаҫҫӗ. Ачасем картинка юратаҫҫӗ, ҫавӑнпа кирек мӗнле мультика та вӗсем хаваспах пӑхаҫҫӗ. Чӑннипе, шӑпӑрлан ун чухне канмасть, унӑн пуҫ мими вӑйлӑ ӗҫлет. Психологсем каланӑ тӑрӑх, тӗслӗ картинкӑсем хӑвӑрт ылмашӑнни шӑпӑрлана сиен кӳрет. Вӗсем 3 ҫул тултарман ачасене хура-шурӑллӑ мультфильмсем кӑтартма сӗнеҫҫӗ.

Эпир пӗчӗк чухне Совет Союзӗнче кӑларнӑ мультфильмсене пӑхма кӑмӑллаттӑмӑр. Ун чухне вӗсене кунне пӗр-икӗ хутчен кӑтартатчӗҫ. Халӗ вара мӗн чухлӗ пӑхас килет – тархасшӑн. АПШра кӑларнӑ мультфильмсем анлӑ сарӑлнӑ. Раҫҫейри психологсем сӑнав тунӑ: ют ҫӗршывра кӑларнӑ мультиксем чӑнах та сиен кӳреҫҫӗ-и? Вӗсем «Шрек», «Алладин», «Красавица и Чудовище», «Гуффи и друзья», «Дональд Дак», «Дятел Вуди», «Золушка» тата ыттине пӑхнӑ. Пӗтӗмлетӗвӗ лӑплантармасть: вӗсенчен чылайӑшӗ амӑшӗн туйӑмне урӑхларах ҫутатса параҫҫӗ. Ҫак мультиксем ҫемье ҫавӑрас, ӑрӑва тӑсас туйӑма хирӗҫлеҫҫӗ. Америка мультфильмӗсенчи чиперккесем хӑйсене хӗр пек тытмаҫҫӗ: ҫапӑҫаҫҫӗ, арҫын ӗҫне ним мар тӑваҫҫӗ, хӑйсен вӑйне кӑтартаҫҫӗ. Ҫавна пула ачасене хӗрарӑмӑн тата арҫыннӑн мӗнле пулмаллине тӗрӗс мар ӑнланаҫҫӗ.

Хӗвеланӑҫ мультфильмӗсенче ачасен умне пурнӑҫ урӑхла тухса тӑрать: вӑл вӑйӑ пек. Ҫавӑнпа шӑпӑрлансем ӳссен яваплӑх мӗнне пӗлмеҫҫӗ, йывӑрлӑхсен умӗнче ҫухалса каяҫҫӗ. Мультфильмсем ачасене сиен кӳнине тӗпченӗ психологсем акӑ мӗн тӗпчесе пӗлнӗ: АПШра вӗсемпе ача ҫураласлӑхне пӗчӗклетес тесе усӑ курнӑ.

Апла пулсан мӗнле асӑрханмалла? Аслисен мультфильмӑн содержанине пӗлмелле. Енчен те ашшӗ-амӑшӗ мультфильма пӗрле пӑхсан кирек мӗнле сиенлӗ мультфильм та ачашӑн япӑх пулмӗ. Вӗсем мӗнле хаклани шӑпӑрлана йӑлтах ӑнланма пулӑшать. Амӑшӗн ачине мӗне те пулин вӗрентекен мультфильм кӑтартмалла. Тӗслӗхрен, «Трое из Простоквашино», «Ну, погоди!», «38 попугаев», «Поросёнок Фунтик», «Мама для мамонтёнка», «Чебурашка». Хальхи мультиксен йышӗнче те лайӑххисем пур: «Лунтик», «Уроки тётушки Совы», «Фиксики», «Барбоскины». Анчах яланах асра тытмалла: ача ашшӗ-амӑшӗпе хутшӑннинчен пахи нимӗн те ҫук.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://chuvash.org/blogs/comments/2918.html

Стали известны победители II Всечувашского кинофестиваля «Асам»

29.10.2016 19:36

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 0

Пестрой кинолентой пролетели шесть дней II Всечувашского кинофестиваля «Асам». Фестиваль прошел 24-29 октября в г. Чебоксары в рамках Межрегионального форума «Через культуру – к согласию народов». Координаторы фестиваля - Союз кинематографистов Чувашской Республики, Министерство культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики и Чувашский национальный конгресс. В Год российского кино кинофестиваль прошел при поддержке Федерального агентства по делам национальностей в рамках реализации Стратегии государственной национальной политики Российской Федерации.

Фоторепортаж 

Одной из киноплощадок II Всечувашского кинофестиваля «Асам» стала Национальная библиотека Чувашской Республики. Именно здесь 29 октября состоялась торжественная церемония закрытия кинофорума.

С приветственным словом к гостям и участникам кинофестиваля обратились заместитель министра культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики Вячеслав Оринов и председатель Союза кинематографистов Чувашии Олег Цыпленков.

В этом году для участия в фестивале было заявлено 27 конкурсных работ. Жюри кинофестиваля определило призеров в восемнадцати номинациях. Художественный фильм «Суромская девушка» (Сурăм хĕрĕ) чувашского режиссёра Владимира Карсакова стал лучшим и получил высшую награду фестиваля «Гран – При». Специальный приз кинофестиваля «За вклад в развитие чувашского киноискусства» был вручен продюсеру Алексею Иванову (Сĕрмек) и оператору ГТРК «Чувашия» Сергею Мышеву (посмертно).

 

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 16

 

Победителями кинофестиваля в разных номинациях стали:

«Лучший художественный фильм» - «Принять удар», режиссер Елена Рябцева.

«Лучший документальный фильм» - «История великого народа», режиссер Юрий Сергеев.

«Лучший короткометражный фильм» - «Сто лет спустя» (Çĕр çул иртсен), режиссер Марина Карягина.

«Лучший анимационный фильм» - «Как ловили луну», режиссер Ольга Горюнова.

«Лучшая операторская работа» - Анатолий Трофимов, х/ф «Принять удар».

«Лучший режиссер монтажа» - Елена Рябцева, х/ф «Принять удар».

«Лучшая женская роль» - Ирина Виръялова, х/ф «Суромская девушка» (Сурăм хĕрĕ).

«Лучшая мужская роль» - Роман Смирнов, х/ф «В лесу».

«Лучшая мужская роль второго плана» - Алексей Коротков, х/ф «Ветки».

«Лучшая женская роль второго плана» - Наталья Козлова, х/ф «Там, где тебя нет».

«Лучшая женская эпизодическая роль» - Надежда Кириллова, х/ф «Суромская девушка» (Сурăм хĕрĕ).

«Лучшая мужская эпизодическая роль» - Юрий Спиридонов, х/ф «Там, где тебя нет».

«Лучший сценарий» - Юрий Михеев, д/ф «История великого народа».

«Лучшая композиторская работа» - Илья Чесноков, х/ф «В лесу».

«Лучшая работа звукорежиссера» - Владимир Беляков, д/ф «Зри в корень».

«Лучшая художественная постановка» - Татьяна Шаповалова, х/ф «Никита».

«Специальный приз жюри «Надежда» - Александр Игнатьев (Никита), х/ф «Никита»; Сергей Сахаров, д/ф «Шигали»; Юлия Сидорова, х/ф «Дневник девушки» (Хĕрĕн кун кĕнеки).

Настоящим украшением праздника стали выступления народного ансамбля танца «СУВАР», фольклорно-эстрадного ансамбля «Çавал», народного ансамбля танца «Узоры» (балетмейстер Анастасия Мужикова), лауреата международных и всероссийских конкурсов Анастасии Николаевой.

 

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 15

 

Второй Всечувашский кинофестиваль состоялся! «Асам» объединил на своей площадке, как известных мастеров киноискусства, так и начинающих кинематографистов.

Организаторы кинофорума надеются, что неподдельный интерес зрительской аудитории, позволит начинающим сценаристам, артистам, режиссёрам поверить в свои силы, а признанным мастерам кинематографа придаст новый стимул к дальнейшему развитию и совершенствованию своего таланта.

Желаем всем участникам фестиваля больших творческих успехов, и появления новых интересных киноработ!

Информацию подготовила Вера Архипова. Тел.: 23-02-17, доб. 140

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://www.nbchr.ru/index.php?...id=10052&Itemid=7547

Торжественная церемония закрытия II Всечувашского кинофестиваля «Асам»

29.10.2016 18:27

Торжественная церемония закрытия II Всечувашского кинофестиваля «Асам»

 

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 0 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 1

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 2

Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 3
Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 4 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 5 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 6 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 7
Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 8 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 9 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 10 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 11
Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 12 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 13 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 14 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 15
Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 16 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 17 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 18 Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 19
Торжественная церемония закрытия   II Всечувашского кинофестиваля «Асам» 20

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://www.nbchr.ru/index.php?...wcategory&catid=2143

Кӑҫалхи «Асам» кинофестивалӗн гран-прийӗ чӑвашла фильма лекрӗ

29.10.2016 17:20

Паян Пӗтӗм чӑвашсен II «Асам» кинофестивалӗ хӑйӗн ӗҫне пӗтӗмлетрӗ. Эрне хушши пынӑ кино ӳнерӗн фестивалӗнче ҫӗнтернисене наци вулавӑшӗнчи акт залӗнче чысларӗҫ.

Пӗтӗм чӑвашсен «Асам» иккӗмӗш кинофестивалӗн чи сумлӑ парни — Гран-При — Владимир Карсаков режиссёрӑн «Сурӑм хӗрӗ» илемлӗ фильмне лекрӗ. Патӑрьел районӗнчи Чӑваш Ишекӗ ялӗнче ҫуралса ӳснӗ режиссёр хӑйӗн ӗҫӗ валли Юрий Скворцовӑн «Сурӑм хӗрӗ» повеҫне илнӗ. Фильмри тӗп сӑнар — Сухви — хӑйӗн тусне юратать. Анчах лешӗ аслӑ пӗлӳ илнӗ хыҫҫӑн хулана куҫса кайнӑ. Сухви вара савни хыҫҫӑн хулана каясшӑн мар, унӑн шухӑшӗпе кашни ҫын хӑйӗн пурнӑҫне ҫуралнӑ тӑрӑхпах ҫыхӑнтармалла. Сӑмах май, тӗп сӑнара калӑпланӑ Ирина Вирьялова та кинофестивалӗн парнине тивӗҫрӗ — ӑна «Хӗрарӑм рольне чи ӑста выляканӗ» номинацире чысларӗҫ. Ҫавӑн пекех Надежда Кирилловӑна та парне лекрӗ. Ӑна вара «Сурӑм хӗрӗ» фильмра эпизодла хӗрарӑм рольне ӑста вылянӑшӑн чысларӗҫ.

«Чи лайӑх илемлӗ фильм» номинацире Елена Рябцева режиссёр хатӗрленӗ «Принять удар» илемлӗ фильм ҫӗнтерчӗ. Документаллӑ фильсен хушшинче мала Юрий Сергеев режиссёр хатӗрленӗ «История великого народа» ятли тухрӗ. «Чи лайӑх кӗске фильм» номинацире Марина Карягинӑн ӗҫне чысларӗҫ — «Ҫӗр ҫул иртсен» документаллӑ фильм ҫӗнтерчӗ. Анимациллӗ фильсенчен Ольга Горюнова ертсе пынипе ачасем хатӗрленӗ «Как ловили луну» (чӑв. Уйӑх тупни) ятлине палӑртрӗҫ.

Чи ӑста оператор тесе Анатолий Трофимова, чи ӑста монтаж режиссерӗ тесе Елена Рябцевӑна, чи лайӑх сценаришӗн Юрий Михеева, чи ӑста композитор тесе Илья Чеснокова, чи ӑста сасӑ режиссерӗ тесе Владимир Белякова, фильма лартакан чи ӑста ӳнерҫӗ тесе Татьяна Шаповаловӑна чысларӗҫ. Чи лайӑх хӗрарӑм сӑнарне калӑпланӑшӑн Ирина Вирьяловӑна палӑртни пирки маларах пӗлтертӗмӗр ӗнтӗ. Арҫын рольне чи ӑста вылянӑшӑн вара Роман Смирнов («В лесу» илемлӗ фильм) чысларӗҫ. Иккӗмӗш планри тата эпизодла рольсене вылянӑшӑн Алексей Коротков, Наталья Козлова, Надежда Кириллова, Юрий Спиридонов тивӗҫрӗҫ.

Яланхи пекех кинофестивальте ҫамрӑк актёрсене те палӑртрӗҫ — Александр Игнатьева, Сергей Сахарова, Юлия Сидоровӑна. Тепӗр номинаци «Чӑваш киноискусствине аталантарас енӗпе нумай вай хунӑшӑн» ятлӑ. Унта Сергей Мышев оператора (нумай пулмасть пирӗнтен уйрӑлса кайрӗ) тата Алексей Иванов (Сӗрмек) продюссера чысларӗҫ.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://chuvash.org/news/13883.html

Названы имена победителей II Всечувашского кинофестиваля «Асам»

29.10.2016 17:01

Владимир Карсаков на вручении награды

Владимир Карсаков на вручении награды

29 октября 2016 года в Чебоксарах, в Национальной библиотеке Чувашии состоялась торжественная церемония закрытия II Всечувашского кинофестиваля «Асам». На мероприятии был озвучен список победителей киноконкурса по 22 номинациям.

Лучшим художественным фильмом («Чи лайӑх илемлӗ фильм») был признан короткометражный художественный фильм режиссера Елены Рябцевой «Принять удар» (Россия; 2016; 14 мин.; цв.; язык – русский; триллер; 12+).

В номинации «Лучший документальный фильм» («Чи лайӑх документлӑ фильм») победил документально-художественный фильм режиссера Юрия Сергеева «История великого народа» (Россия, Чувашия; 2016; 39 мин.; цв.; язык – русский (чувашские субтитры); 6+).

Документальный телефильм режиссера Марины Карягиной «Ҫӗр ҫул иртсен» («Сто лет спустя») (Россия, Чувашия; 2009; 13 мин.; язык – чувашский; 6+) стал лучшим короткометражным фильмом кинофестиваля («Чи лайӑх кӗске фильм»).

Лучшим анимационным фильмом («Чи лайах анимациллӗ фильм») названа сказка режиссера Ольги Горюновой «Как ловили луну» (Россия, Чувашия; 2015; 3 мин.; цв.; язык – русский; 0+).

Актриса Ирина Виръялова из мелодрамы «Сурӑм хӗрӗ» («Суромская девушка») завоевала победу в номинации «Лучшая женская роль» («Хӗрарӑм рольне чи ӑста выляканӗ»). Сергей Данилов сыграл лучшую мужскую роль («Арҫын рольне чи ӑста выляканӗ») в комедии «В лесу».

Награда «За вклад в развитие чувашского киноискусства» («Чӑваш киноискусствине аталантарас енӗпе нумай вай хунӑшӑн») была присуждена безвременно ушедшему из жизни чебоксарскому телеоператору Сергею Мышеву. Боль утраты и благодарная память о нем неизбывны в сердцах его коллег и друзей.

Гран-При II Всечувашского кинофестиваля «Асам» («Пӗтӗм чӑвашсен «Асам» иккӗмӗш кинофестивалӗн чи сумлӑ парни – Гран–При») заслуженно удостоился художественный фильм на чувашском языке режиссера Владимира Карсакова «Сурӑм хӗрӗ» («Суромская девушка»).

Чувашский народный сайт от души поздравляет победителей.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://ru.chuvash.org/news/2204.html

Якутский фильм «Божество Джёсёгёй» удивил прозорливостью и драматизмом

29.10.2016 02:21

Главный герой художественного фильма «Дьөhөгөй Айыы»

Главный герой художественного фильма «Дьөhөгөй Айыы»

На II Всечувашском кинофестивале «Асам», проходившем в Чебоксарах с 24 по 29 октября 2016 года, было представлено три фильма в жанре артхаус. Это два конкурсных короткометражных художественных фильма «Асамат кӗперӗ» (Чувашия; 2016; 8 мин.; цв.; язык – чувашский; режиссер Р.А. Андреев; 6+) и «Там, где тебя нет» (Чувашия; 2016; 19 мин.; ч/б.; язык – русский; режиссер Ю.Н. Спиридонов; 12+), а также внеконкурсный художественный фильм «Божество Джёсёгёй» (Саха-Якутия; 2015; 59 мин.; ч/б.; язык – саха-якутский (русские субтитры); режиссер С.С. Потапов; 12+).

Артхаус (с англ. «arthouse» — «дом искусств») — явление новое и для чувашского кинематографа, и для чувашского зрителя. Наверное, у нас даже нет специализированных кинотеатров, где можно было бы показывать фильмы, рассчитанные на узкую, подготовленную аудиторию. К артхаусному кино относятся фестивальные «немейнстримовые» фильмы, авторское кино, кино этнических и сексуальных меньшинств и интеллектуальное кино. На II Всечувашском фестивале «Асам» ярко высветилось этническое кино.

Обратить внимание на якутский художественный фильм «Дьөhөгөй Айыы» (Божество Джёсёгёй) посоветовал координатор кинофестиваля, заместитель председателя Союза кинематографистов Чувашии, руководитель творческой видеостудии «ILTIMER STUDIO» Ильтимер Ефремов (см. http://www.idelreal.org/a/28062765.html). По его словам, «чувашским кинематографистам стоит посмотреть эту работу, оценить — в ней много полезного в плане режиссуры, сценария, актерской игры». Кроме того, на недавнем сентябрьском фестивале исламского кино в Казани этот фильм победил в номинации «Лучшая режиссура».

Не вдаваясь в тонкости режиссерского мастерства, хочется затронуть сюжетную линию фильма. Автор идеи и режиссер Сергей Потапов, актеры Павел Ченянов и Аля Поисеева создали необычное, сложное кино. Оно действительно артхаусное, поскольку не рассчитано на массового зрителя, которому вовсе ни к чему лишние тревоги и духовные терзания, вызываемые «Божеством Джёсёгёй». Этот фильм для тех, кому не безразлична судьба угасающих культур, вымирающих языков, исчезающих народов и кого до сих пор расстраивает несправедливость, жестокость и обреченность цивилизованного мира.

В основе сюжета — репортаж с народных гуляний в честь якутского национального праздника Ысыах, который традиционно отмечается в конце июня. Этот праздник летнего солнцестояния и перетворения мира давно стал официальным и ежегодно проводится по всем чиновничьим канонам и требованиям. Русскоязычные приветствия начальников, выступления заслуженных фольклорных коллективов и артистов, спортивные игры и состязания с ликующими стадионами, пользующиеся спросом торговые и кухонные палатки, молодежные концерты и дискотеки...

Многолюдно, шумно в долине Туймаада возле Якутска, где проходит главное торжество Ысыах. Люди, словно муравьи, копошатся на огромной поляне, бесцельно мотаясь от одной площадки к другой, урывками оглядывая то одно, то другое действо, подготовленное культработниками, проходят в толпе мимо друг друга не здороваясь, не замечая лиц, сталкиваясь плечами... На экране — «живой мертвый праздник»: вроде бы национальные традиции есть, а души в них нет.

Этот странный дисбаланс зритель постепенно начинает замечать, потому что смотрит на Ысыах глазами главного героя фильма — простоватого щуплого паренька–конюха, сироты, пришедшего на большой праздник из далекой якутской деревни. Его имя Джёсёгёй — как у конного божества Дьөhөгөй, которому он служит, ухаживая за лошадьми (конь считается священным животным у якутов). Джёсёгёй — абсолютно природный человек, разговаривающий с лошадьми на их языке, чувствующий в людях живые струны, тянущийся к детям и старикам, видящий естественную женскую красоту. До наивности человечный и непорочный, он удивительным образом сохранил в себе душу саха — в самом первозданном, не искаженном цивилизацией виде.

Весь фильм с напряжением ждешь, что вот-вот с пареньком Джёсёгёй случится что-нибудь плохое. Не место ему, такому человечному, в этом бездушном, перевернутом с ног на голову мире! И точно, его убивают. Группа городских хулиганов в капюшонах, говорящих по-русски, нападают на Джёсёгёй после его красивого выступления–импровизации на концертной сцене с якутской песней о любви. Только и остались горькие слезы на лице одинокой городской красавицы–якутки, которую встретил на празднике и полюбил всем сердцем деревенский конюх...

Конечно же, божество Джёсёгёй забирает главного героя к себе в свой мир, где он будет жить вечно молодым, ухаживая за своими красивыми конями и напевая свои красивые песни. Увы, от этой обнадеживающей концовки с сакральным подтекстом совсем не легче на душе. Джёсёгёй олицетворяет традиционную культуру, которой нет места в бестолковом и суетливом мире размытых ценностей и идеалов. Потому что перед глобализацией, кажется, бессильны даже боги.

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://ru.chuvash.org/news/2203.html

Круглый стол «Вопросы развития национального кинематографа»

28.10.2016 20:02

 12

28 октября в Национальной библиотеке Чувашской Республики в рамках II Всечувашского кинофестиваля «Асам» состоялся межрегиональный круглый стол «Вопросы развития национального кинематографа». Кинофестиваль «АСАМ» учрежден Союзом кинематографистов Чувашской Республики, Министерством культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики и Чувашским национальным конгрессом. В Год российского кино фестиваль проводится при поддержке Федерального агентства по делам национальностей в рамках реализации Стратегии государственной национальной политики Российской Федерации.

Фоторепортаж 

В работе Круглого стола принял участие широкий круг специалистов - продюсеры, режиссеры, актеры, сценаристы, кинооператоры, мультипликаторы из Чувашии, Татарстана, Дагестана, г. Санкт-Петербург, г. Москва, а также студенты Чувашского государственного института культуры и искусств, Чувашского республиканского училища культуры и представители СМИ.

 7

Модераторами круглого стола стали председатель Союза кинематографистов Чувашской Республики Олег Цыпленков, директор Государственного архива электронной и кинодокументации Чувашской Республики Николай Медведев.

С приветственным словом к участникам обратился заместитель министра культуры, по делам национальностей и архивного дела Чувашской Республики Вячеслав Оринов.

Кинематографисты регионов России поделились с коллегами опытом работы, затронули вопросы современного состояния и перспективы развития национального кинематографа. Воссоздание «Чувашкино», государственная поддержка отечественного производителя и отечественного проката, улучшение материально-технической базы, жанровый репертуар, проблемы подготовки творческих кадров, дальнейшее развитие мультипликации – темы, которые обсуждались специалистами за круглым столом.

 3

С докладом «Будущее чувашского кинематографа. Проблемы их решения» выступил Олег Цыпленков. Эту тему продолжил директор Госархива электронной и кинодокументации республики Николай Медведев. Он рассказал о том, какие проблемы сегодня стоят перед отраслью, затронул вопросы, касающиеся перспектив чувашского кинопроката, хранения оригинальных материалов национальных фильмов, кинодокументов.

В конференции принял участие заместитель генерального директора по связям с общественностью и СМИ ОАО «ЛОМО» Лазар Залманов (г. Санкт-Петербург). Его доклад был посвящен импортозамещению для развития отечественного кинематографа. Лазар Семенович рассказал о производстве современной профессиональной кинооптики производственного объединения «ЛОМО».

Этническим факторам в мировом кинематографе было посвящено выступление кандидата исторических наук Сергея Щербакова.

Член Российской Академии кинематографических искусств «Ника», Европейской киноакадемии, Киноакадемии стран Азиатско-Тихоокеанского региона, сценарист Денис Осокин (г. Казань) говорил о продвижении классической литературы средствами киноискусства. «Эта связь плодотворна, если, разумеется, кинематографист чувствует ответственность и перед великим литературным наследием, перед своим искусством и перед зрительской аудиторией», - подчеркнул он.

В ходе каждого доклада было выделено время для ответов на вопросы, которое по большинству выступлений выливалось в активную дискуссию участников конференции. В целом работа круглого стола была признана участниками весьма плодотворной и полезной.

Информацию подготовила Вера Архипова. Тел.: 23-02-17, доб. 140

Хыпар ҫӑлкуҫӗ: http://www.nbchr.ru/index.php?...id=10045&Itemid=7547

Страницăсем: 1, 2, 3, 4, [5], 6, 7, 8, 9, 10, ... 19